الخلاف القانونى حول اللجوء للتحكيم في ﻣﻧﺎزﻋﺎت اﻟﻌﻘود اﻹدارﻳﺔ بدولة الإمارات العربية المتحدة

Auteurs

  • نور غنيمي * جامعة الشارقة
    dr.nour@nitiuae.com
  • سام دله جامعة الشارقة

DOI :

https://doi.org/10.36394/jls.v18.i2.16

Mots-clés :

العقود اﻹدارﻳﺔ, اﻟﺗﺣﻛﻳم, التحكيم الداخلى, التحكيم الدولى, ﻗﺎﻧون اﻟﺗﺣﻛﻳم الإماراتي, التحكيم في العقود الإدارية, عقد البوت

Résumé

       يهدف هذا البحث إلى دراسة التحكيم في ﻣﻧﺎزﻋﺎت اﻟﻌﻘود اﻹدارﻳﺔ بدولة الإمارات العربية المتحدة كوسيلة من الوسائل البديلة لحل النزاعات وخاصة بعد صدور قانون التحكيم رقم 6 لسنة 2018.   تم استعراض الأراء المتابينة للتحكيم فى منازعات العقود الإدارية الداخلية والدولية، سواء الرأى التقليدى الذي يحظر اللجوء للتحكيم فى منازعات العقود الإدارية أو الرأي الحديث الذى اعتمدته غالبية الدول حتى تلك التي يعد نظامها القضائي مزدوج كفرنسا في الأستثناءات التى أقرتها ومصر في المرحلتين 1994 ،1996م. أما بالنسبة لدولة الأمارات العربية المتحدة فإن القانون لم يكن واضحا بالنسبة لجواز التحكيم فى منازعات العقود الإدارية من عدمها فيما يخص التحكيم الداخلى (المؤسسي)على عكس التحكيم الدولي. وتم تحليل المواد الخاصة بهذا الموضوع في القانون 6 لسنة 2018 وبعض القرارات الوزارية الآخرى من أهمها قرار مجلس الوزراء رقم 32 لسنة 2014 المعدل بالقرار رقم 4 لسنة 2019 بشأن لآئحة المشتريات وإدارة المخازن فى الحكومة الاتحادية. وكذا القانون 22 لسنة 2015 بشأن تنظيم عقد الشراكة بين القطاع العام والخاص بإمارة دبي. 

Références

أولاً- المراجع العربية:

أحمد مختار بربري: التحكيم التجاري الدولي، دار النهضة العربية، القاهرة، 2010م.

أعاد علي حمود القيسي: القانون الإداري، ج 2 "الأعمال القانونية للإدارة - القرار الإداري والعقد الإداري وفقاً لتشريعات دولة الإمارات العربية المتحدة، مكتبة الجامعة، الشارقة.

اﻟﺴﻴﺪ المراكبى، اﻟﺘﺤﻜـﻴﻢ ﰲ دول مجلس التعاون الخليجى وﻣـﺪى ﺗـﺄﺛﺮﻩ ﺑـﺴﻴﺎدة اﻟﺪوﻟـﺔ، ط 2، دار اﻟﻨﻬﻀﺔ اﻟﻌﺮﺑﻴﺔ، اﻟﻘﺎﻫﺮة، ٢٠١٠.

الجريدة الرسمية لحكومة أبو ظبي- السنة الثالثة - العدد الثاني - أبريل 1970.

ﺟــﻮرﺟﻲ ﺷــﻔﻴﻖ ﺳــﺎري، اﻟﺘﺤﻜــﻴﻢ وﻣــﺪى ﺟــﻮاز اﻟﻠﺠــﻮء إﻟﻴــﻪ ﻟﻔــﺾ المنازعات في مجال اﻟﻌﻘــﻮد . ٢٠٠٥، دار اﻟﻨﻬﻀﺔ اﻟﻌﺮﺑﻴﺔ، اﻟﻘﺎﻫﺮة.

ديانا حمادة، دبيّ بين الدخول في التحكيم والخروج منه، مجلة التحكيم العالمية، بيروت، العدد 38، أبريل 2018م.

عامر أحمد الجرحي: الإطار القانوني لاتفاق التحكيم في العقود الإدارية ذات الصفة الدولية "عقود الدولة".

ﻋـــﺼﻤﺖ ﻋﺒـــﺪ اﷲ اﻟـــﺸﻴﺦ، اﻟﺘﺤﻜـــﻴﻢ في اﻟﻌﻘـــﻮد اﻹدارﻳـــﺔ ذات اﻟﻄـــﺎﺑﻊ اﻟـــﺪولى، دار اﻟﻨﻬﻀﺔ اﻟﻌﺮﺑﻴﺔ، اﻟﻘﺎﻫﺮة، ٢٠٠٨.

عكاشة ياسين(حمدى)، العقود الإدارية فى التطبيق العملى، الأسكندرية، منشأة المعارف، 1998.

علاء الدين أحمد حسن العاني: العقود الإدارية الحديثة ذات الطابع الدولي والتحكيم فيها.

علاء العناني: تطور فكرة العقد الإداري وأثرها على التحكيم في منازعات العقود الإدارية "دراسة مقارنة"، دار النهضة العربية للنشر والتوزيع، القاهرة، 2018م.

د. عمار طارق عبد العزيز، دور التحكيم في منازعات العقد الإداري، بحث منشور في مجلة كلية الحقوق، جامعة النهرين، المجلد 14، العدد الثالث، 2012م .

ماجد محمد فهاد ثريان، التحكيم فى منازعات العقود الإدارية "دراسة مقارنة"، الإمارات، دار الواضح، 2013.

محسن شفيق: "التحكيم التجاري الدولى"، القاهرة، دار النهضة العربية 1997.

محمد اﻷﻋﺮج، "ﻣﺸﺮوﻋﻴﺔ اﻟﺘﺤﻜـﻴﻢ فى المنازﻋـﺎت اﻹدارﻳـﺔ"، اﻠـمجلة المغرﺑﻴـﺔ ﻟـﻺدارة المحلية واﻟﺘﻨﻤﻴـﺔ، ﻋﺪد 54-55، ﻳﻨﺎﻳﺮ- أﺑﺮﻳﻞ، 2004م.

ﻫــﺸﺎم ﻋﻠــﻲ ﺻــﺎدق، اﻟﻘــﺎﻧﻮن اﻟﻮاﺟــﺐ اﻟﺘﻄﺒﻴــﻖ ﻋﻠــﻰ ﻋﻘــﻮد اﻟﺘﺠــﺎرة اﻟﺪوﻟﻴــﺔ، ﻣﻨــﺸأة المعارف، الإﺳﻜﻨﺪرﻳﺔ، 1995.

وليد محمد عباس: التحكيم في المنازعات الإدارية ذات الطبيعة التعاقدية، دراسة مقارنة في فرنسا ومصر ودول مجلس التعاون لدول الخليج العربي، دار الجامعة الجديدة، الإسكندرية، 2010.

يسري محمد العصار: التحكيم في المنازعات الإدارية العقدية وغير العقدية، دار النهضة العربية، القاهرة، 2002م.

ثانياً- المراجع الأجنبية:

C. Appel de Paris (ler. ch. c.), 24 fèv. 1994, Rév. arb. 1995, p.275 et s note Yves Gaudemet : "La prohibition pour un Etat de compromettre est limitée aux contrats d'ordre interne; cette prohibition n'est en conséquence pas d'ordre public international; pour valider la clause compromissoire incluse dans un marché, il suffit de constater l'existence d'un contrat international pour les besoins et dans les conditions conformes aux usages du commercé international".

C. Cass 14 arvil 1964 Clunet 1965, p.646 note Goldman. https://doi.org/10.1016/0024-3841(65)90033-1

C. Cass, 2 mai 1966 Clunet 1966, p.648 note Level https://doi.org/10.1136/bmj.2.5514.648

Rév. Crit, 1967 , p. 533 note Goldman.

Chirachai Okanurak and Wanchai Yiamsamatha :New Arbitration Act and Administrative Contracts"Conflict is Inherent in Human Relations." Originally Published in Public Law Net in November, 2004

Gilles Cuniberti, Choice of Law In Convention Establishing Louvre Museum in Abu Dhabi, http://conflictoflaws.net/2007/choice-of-law-in-convention-estalishing-louvre-museum-in-abu-dhabi

Paris, 10 avril 1957 , J.C.P., 1957 , 11 , 10078 note Motulsky https://doi.org/10.3109/09637485709142487

Clunet 1958, p.1002 note B. Goldman, Rèv. Crit, 1958 , p.120 note Loussouarn

Paris, 21 fèv. 1961, Clunet 1963, p.153 chr Sialelli.

ثالثاً- القوانين والأحكام والاتفاقيات الدولية:

المادة (2/‏1) من اتفاقية نيويورك لسنة 1958 بشأن الاعتراف بأحكام التحكيم الأجنبية وتنفيذها.

المادة (203/1) من قانون الإجراءات المدنية الاتحادي لدولة الإمارات العربية المتحدة.

المادة 35 من قانون 22 لسنة 2015 بشأن تنظيم عقد الشراكة بين القطاعين العام والخاص بإمارة دبي.

مجلة التحكيم الفرنسية، العدد الثانى 1977.

قانون اتحادي رقم 11في شأن تنظيم العلاقات القضائية بين الإمارات الاعضاء في الاتحاد، الصادر، 1973.

قرار مجلس الوزراء رقم (32 لسنة 2014) المعدل بالقرار رقم (4لسنة 2019) بشأن لائحة المشتريات وإدارة المخازن فى الحكومة الاتحادية.

المحكمة الاتحادية العليا في الإمارات العربية المتحدة، الطعن القضائي للحكومة الإماراتية رقم 302/2015م.

رابعًا- المواقع الإلكترونية:

الموقع الرسمي الإلكتروني لمركز الشارقة للتحكيم التجاري www.tahkeem.ae

.

الترجمة الصوتية لمصادر ومراجع اللغة العربية: Transliteration Arabic References:

Almasaadir wa Almaraaj'e:

Awwalan- Almaraaj'e Al'arabiah:

Ahmad Mukhtaar Barbary: altahkeem altijaary aldawly, dar alnahdah al'arabiyah, Alqaahirah, 2010m.

A'aad 'Aly Hammoud Alqaisy: alqanoun al'idaary, j 2 "al'a'maal alqanouniyah lil'idaarah - alqaraar al'idaary wa al'aqd al'idaary wifqan litashrie'aat dawlat Al'imaraat al'arabiyah Almuttahidah, maktabat aljaami'ah, Alshaariqah.

Alsayid Almarakiby, altahkeem fy duwal majlis alta'aawun alkhaleejy wa mada ta'thurih bisiyaadat aldawlah, t 2, dar alnahdah al'arabiyah, Alqaahirah, 2010.

Aljareedah alrasmiyah lihukoumat Abu Dhaby alsanah althaalithah - al'adad althaany - Abreel 1970.

Jorjy Shafeeq Saary, althakeem wa madaa jawaaz alljou' ilaih lifadd almunaaza'aat fi majal al'uqoud. 2005, dar alnahdah al'arabiyah, Alqaahirah.

Dayana Hamadah, Dubai bain aldukhoul fi altahkeem walkhurouj minhu, majallat altahkeem al'aalamiyah, Bairout, al'adad 38, Abreel 2018m.

'Aamir Ahmad Aljarhy: al'itaar alqanouny li'ittifaq altahkeem fi al'uqoud al'idariyah dhat alsifaat aldawliyah "'uqoud aldawlah".

'Ismat 'Abd Allah Alsheikh, altahkeem fy al'uqoud al'idaariyah dhat altaabe' aldawly, dar alnahdah al'arabiyah, Alqaahirah, 2008.

'Ukaashah Yaaseen(Hamdy), al'uqoud al'idaariyah fy altatbeeq al'amaly, Al'iskandariyah, munsha'at alma'aarif, 1998.

'Alaa' Aldeen Ahmad Hassan Al'aany: al'uqoud al'idaariyah alhadeethah dhat altaabi' aldawly wa altahkeem feeha.

'Alaa' Al'anaany: tatawwuir fikrat al'aqd al'idaary wa atharuha 'alaa altahkeem fi munaza'aat al'uqoud al'idariyah "diraasah muqaaranah", dar alnahdah al'arabiyah lilnashr waltawzie', Alqaahirah, 2018m.

D. 'Ammaar Taariq 'Abd Al'azeez, dawr altahkeem fi munaza'aat al'aqd al'idaary, bahth manshour fi majallat kulliyat alhuqouq, jaami'at Alnahrain, almujallad 14, al'adad althaalith, 2012m.

Maajid Muhammad Fahd Thuryaan, altahkeem fy munaza'aat al'uqoud al'idaariyah "diraasah muqaaranah", Al'imaraat, dar alwaadih, 2013.

Muhsin Shafeeq: "altahkeem altijaary aldawly", Alqaahirah, dar alnahdah al'arabiyah 1997.

Muhammad Al'a'raj, "mashrou'iyat altahkeem fy almunaza'aat al'idaariyah", almjallah Almaghribiyah lil'idaarah almahalliyah wa altanmiyah, 'adad 54-55, Yanayir- Abreel, 2004m.

Hishaam 'Aly Saadiq, alqanoun alwaajib altatbeeq 'alaa uqoud altjaarah aldawliyah, munsha'at alma'aarif, Al'iskandariyah, 1995.

Waleed Muhammad 'Abbaas: altahkeem fi almunaza'aat al'idaariyah dhat altabee'ah alta'aaqudiyah, diraasah muqaaranah fi Faransaa wa Misr wa duwal majlis alta'aawun li duwal alkhaleej al'araby, dar aljaami'ah aljadeedah, Al'iskandariyah, 2010.

Yusry Muhammad Al'assaar: altahkeem fi almunaza'aat al'idaariyah al'iqdiyah wa ghair al'iqdiyah, dar alnahdah al'arabiyah, Alqaahirah, 2002m.

Thaanian- Almaraaj'e Al'ajnabiah:

- C. Appel de Paris (ler. ch. c.), 24 fèv. 1994, Rév. arb. 1995, p.275 et s note Yves Gaudemet : "La prohibition pour un Etat de compromettre est limitée aux contrats d'ordre interne; cette prohibition n'est en conséquence pas d'ordre public international; pour valider la clause compromissoire incluse dans un marché, il suffit de constater l'existence d'un contrat international pour les besoins et dans les conditions conformes aux usages du commercé international".

- C. Cass 14 arvil 1964 Clunet 1965, p.646 note Goldman. https://doi.org/10.1016/0024-3841(65)90033-1 DOI: https://doi.org/10.1016/0024-3841(65)90033-1

- C. Cass, 2 mai 1966 Clunet 1966, p.648 note Level https://doi.org/10.1136/bmj.2.5514.648 DOI: https://doi.org/10.1136/bmj.2.5514.648

Rév. Crit, 1967 , p. 533 note Goldman.

- Chirachai Okanurak and Wanchai Yiamsamatha :New Arbitration Act and Administrative Contracts"Conflict is Inherent in Human Relations." Originally Published in Public Law Net in November, 2004

- Gilles Cuniberti, Choice of Law In Convention Establishing Louvre Museum in Abu Dhabi, http://conflictoflaws.net/2007/choice-of-law-in-convention-estalishing-louvre-museum-in-abu-dhabi

- Paris, 10 avril 1957 , J.C.P., 1957 , 11 , 10078 note Motulsky https://doi.org/10.3109/09637485709142487 DOI: https://doi.org/10.3109/09637485709142487

Clunet 1958, p.1002 note B. Goldman, Rèv. Crit, 1958 , p.120 note Loussouarn

Paris, 21 fèv. 1961, Clunet 1963, p.153 chr Sialelli.

Thaalithan- Alqawaaneen wa Al'ahkam wa Alittifaaqiaat Aldawliah:

Almaadah (2/‏1) min ittifaqiyat Nyouyurk lisanat 1958 bisha'n al'i'tiraaf bi'ahkaam altahkeem al'ajnabiyah wa tanfeedhiha.

Almaadah (203/1) min qanoun al'ijra'aat almadaniyah al'ittihady lidawlat Al'imaraat Al'arabiyah Almuttahidah.

Almaadah 35 min qanoun 22 lisanat 2015 bisha'n tandheem 'aqd alsharaakah bain alqitaa'ain al'aam wa alkhaas bi imaarat Dubai.

Majallat altahkeem Alfaransiyah, al'adad althaany 1977.

Qanoun 'ittihaady raqm 11fi sha'n tandheem al'ilaqaat alqadaa'iyah bain al'imaraat al'a'idaa' fi al'ittihad, alsaadir, 1973.

Qarar majlis alwuzaraa' raqm (32 lisanat 2014) almu'addal bi alqaraar raqm (4l sanat 2019) bisha'n laa'ihat almushtaryaat wa idaarat almakhaazin fy alhukoumah al'ittihaadiyah.

Almahkamah al'ittihaadiyah al'ulyaa fi Al'imaraat Al'arabiyah Almuttahidah, alta'n alqadaa'iy lilhukoumah Al'imaraatiyah raqm 302/2015m.

Raabi'an- Almawaaq'e Al'ilikturouniah:

Almawaaqi' alrasmy al'ilikturouny limarkaz Alshaariqah liltahkeem altijaary www.tahkeem.ae

Publiée

2022-03-01