Islamic Rulings on sacrifices in the reality of charitable organizations
DOI:
https://doi.org/10.36394/jsis.v18.i1.6Keywords:
الاضاحي, الجمعيات الخيرية, المقصبAbstract
This study seeks to compile the opinions of Islamic Jurists and the views of the founders of the major four schools of Islamic Jurisprudence about Islamic ruling on Sacrifices (Adahi) and its link to the reality of the charitable organizations.
This research gathers all important Jurisprudence Issues (Masael) that affect the individuals and charitable organizations along with their evidences from their resources while favoring between the different opinions as much as possible. Moreover, some contemporary jurisprudence issues were derived based on matching issues in the Jurisprudence resources.
The communication between charitable organizations and Islamic scholars is an important necessity to assure the compliance of the charitable organizations’ managerial system with Sharia. Mastering the art of management is an important necessity, but it shouldn't operate away from the rulings of Islamic Sharia, especially the interactions of the charitable organizations since it's directly linked to the individual's obligations/responsibilities, and the individual’s rights.
Hence, lightening our paths with the advice and opinions of the scholars is an Islamic ruling is obligatory for those in charge of the charitable organizations.
References
- آل الشيخ: صالح بن عبد العزيز بن محمد، شروحات معالي صالح آل الشيخ، (الدوحة: دار الإمام البخاري،1434هـ) ط1.
- الإسنوي: جمال الدين عبد الرحيم الأسنوي ت 772هـ، المهمات في شرح الروضة والرافعي، اعتنى به أبو الفضل الدمياطي، (بيروت: دار ابن حزم،1430هـ) ط1.
- البخاري: محمد بن إسماعيل الجعفي ت 256هـ، صحيح البخاري، (الرياض: دار السلام، 1419هـ) ط 2.
- البهوتي: منصور بن يونس البهوتي: المنح الشافيات بشرح مفردات الإمام أحمد، (الرياض: كنوز اشبيليا،1427هـ) ط1، ج:1
- البهوتي: منصور بن يونس ت 1051هـ، شرح منتهى الإرادات، تحقيق عبد الله عبد المحسن التركي، (بيروت: مؤسسة الرسالة،1421هـ) ط1.
- البهوتي: منصور بن يونس البهوتي، كشاف القناع، تحقيق محمد أمين الضناوي، (بيروت: عالم الكتب،1417هـ) ط1.
- البورنو: محمد صدقي بن أحمد، الوجيز في إيضاح القواعد الفقهية، (الرياض: مكتبة التوبة،1415هـ) ط:3، ص:348.
- الترمذي: محمد بن عيسى ت 279 سنن الترمذي، اعتنى بها مشهور بن حسن، (الرياض: مكتبة المعارف)، ط1.
- ابن جزي: أبو القاسم محمد بن أحمد، ت 741هـ، القوانين الفقهية، تحقيق عبد الله المنشاوي، (القاهرة: دار الحديث،1426هـ).
- الحداد: عبد العزيز أحمد الحداد، في تعليقه على منهاج الطالبين، (بيروت: دار البشائر الاسلامية،1426هـ) ط2.
- ابن حزم: علي بن أحمد بن سعيد الأندلسي، المحلى بالآثار، تحقيق خالد الرباط مع مجموعة، (بيروت: دار ابن حزم،1437هـ)، ط1.
- الحصني: أبو بكر بن محمد بن عبد المؤمن الحسيني ت829، كفاية الأخيار في حل غاية الاختصار، (جدة: دار المنهاج،1428هـ)
- الحفيد: محمد بن أحمد بن محمد ابن رشد القرطبي، ت 595هـ، بداية المجتهد ونهاية المقتصد، تحقيق وتعليق علي محمد معوض وعادل أحمد عبد الموجود، (بيروت: دار الكتب العلمية،1424هـ) ط2.
- الحطاب: محمد بن محمد بن عبد الرحمن ت 954هـ، مواهب الجليل، ضبطه زكريا عميرات، (الرياض: دار عالم الكتب،1423هـ) ط خاصة.
- الحلبي: مجمع الأنهر في شرح ملتقى الأبحر، (بيروت: دارإحياء التراث العربي،1422هـ) ط1.
- الخرشي: حاشية الخرشي على مختصر خليل، (بيروت: دار الكتب العلمية،1417هـ) ط1.
- خليل: خليل بن اسحاق الجندي ت 776، التوضيح في شرح المختصر الفرعي لابن الحاجب، ضبطه وصححه أحمد عبد الكريم نجيب، (القاهرة: مركز نجيبويه للمخطوطات وخدمة التراث، 1429هـ)
- أبو داود: سليمان بن الأشعث ت 275هـ، سنن أبي داود، اعتنى بها مشهور بن حسن، (الرياض: مكتبة المعارف)، ط1.
- الدسوقي: شمس الدين محمد بن عرفة، حاشية الدسوقي على الشرح الكبير، (بيروت: دار الفكر،1423هـ).
- الدمياطي: أبوبكر بن محمد شطا، إعانة الطالبين على حل ألفاظ فتح المعين، اعتنى بها محمد أبو فضل عاشور، (بيروت: دار إحياء التراث العربي، بدون سنة الطبع).
- الزبيدي: محب الدين السيد محمد مرتضى الحسيني، تاج العروس من جواهر القاموس، حققه علي شيري، (بيروت: دار الفكر،1414هـ).
- الزرقاني: عبد الباقي بن يوسف بن أحمد، ت 1099هـ، شرح الزرقاني على مختصر خليل، ضبطه عبد السلام محمد أمين، (بيروت: دار الكتب العلمية،1422هـ) ط1.
- الزركشي: محمد بن بهادر الشافعي ت794هـ، المنثور في القواعد الفقهية، حققه تيسير فائق أحمد، (الكويت: وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامية،1405هـ) ط2، ج:3، ص:198.
- السبكي: تاج الدين عبد الوهاب بن علي ت771هـ، الأشباه والنظائر، تحقيق عادل أحمد والشيخ علي محمد عوض، (بيروت: دار الكتب العلمية،1411هـ) ط1.
- السرخسي: محمد بن أحمد السرخسي ت483هـ المبسوط اعتنى به سمير مصطفى رباب، (بيروت: دار إحياء التراث العربي،1422هـ)، ط1.
- أبو سعيد: بلعيد بن أحمد، أحكام الأضحية في الكتاب والسنة، (عجمان: مكتبة الفرقان،1421هـ).
- الشربيني: شمس الدين محمد الخطيب ت 977هـ، مغني المحتاج، (بيروت: دار المعرفة،1425هـ)، ط2.
- الشيرازي: إبراهيم بن علي بن يوسف ت 476هـ، المهذب، تحقيق محمد الزحيلي، (دمشق: دار القلم،1422هـ)، ط 2.
- الصاوي: أحمد الصاوي، بُلغة السالك لأقرب المسالك، (بيروت: المدار الاسلامي،2002م).
- صدر الشريعة: برهان الدين أبو المعالي محمود بن صدر الشريعة بن مازه، ت 616هـ، المحيط البرهاني اعتنى به نعيم أشرف نور أحمد، (كراتشي: إدارة القرآن والعلوم الإسلامية، 1424هـ).
- الصويان: إبراهيم بن محمد بن سالم ت 1353هـ، منار السبيل في شرح الدليل، حققه نظر محمد الفاريابي، (الرياض: دار الصميعي،1420هـ)، ط 2.
- الطبري: محمد بن جرير الطبري، تفسير الطبري، تحقيق عبد المحسن التركي، (الرياض: دار عالم الكتب،1424هـ). ط 1.
- الطبراني: أبو القاسم سليمان بن أحمد الطبراني، المعجم الكبير، حققه وخرج أحاديثه حمدي عبد المجيد السلفي، (بيروت: دار إحياء التراث العربي،1422هـ)، ط2.
- الطحاوي: أبو جعفر أحمد بن محمد بن سلامة ت 321هـ مختصر الطحاوي مع شرحه، (بيروت: دار البشائر الاسلامية،1434هـ) ط3.
- الطحاوي: أحمد بن محمد بن سلامة ت 321، شرح مشكل الآثار، حققه وضبط نصه شعيب الأرنؤوط، (بيروت: مؤسسة الرسالة،1427هـ) ط2.
- أحمد بن محمد بن سلامة الطحاوي ت 321، شرح معاني الآثار، خرج أحاديثه إبراهيم شمس الدين، (بيروت: دارالكتب العلمية،1427هـ)، ط:2.
- الطحطاوي: أحمد بن محمد بن إسماعيل، ت 1231شرح الطحطاوي على مراقي الفلاح، ضبطه محمد عبد العزيز الخالدي، (بيروت: دار الكتب العلمية،1418هـ)، ط1.
- ابن عابدين: محمد امين بن عمر، رد المحتار على الدر المختار، ت 1252، (بيروت: دار عالم الكتب)، ط. خاصة.
- ابن عبد البر: يوسف بن عبد الله بن عبد البر ت 463، الاستذكار ضمن شروح الموطأ، تحقيق عبد الله بن عبد المحسن التركي بالتعاون مع مركز هجر، (دون ذكر دار نشر،1426هـ) ط1.
- ابن عرفة: حدود ابن عرفة مع شرح ابن الرصاع، أبو عبد الله محمد بن محمد بن محمد ت 803هـ، تحقيق محمد أبو الأجفان، والطاهر المعموري، (بيروت: دار الغرب،1993م)، ط1.
- عليش: محمد عليش، منح الجليل شرح مختصر خليل، (بيروت: دار الفكر،1409هـ).
- العمراني: يحيى بن أبي الخير بن سالم العمراني، ت 558، البيان، اعتنى به قاسم محمد النوري، (جدة: دار المنهاج للطباعة والنشر، دون ذكر سنة الطبع).
- العيني: محمود بن أحمد بن موسى ت 855، نخب الأفكار في تنقيح مباني الأخبار في شرح معاني الآثار، (بيروت: دار النوادر ،1429هـ)، ط:1.
- الغفيلي: عبد الله بن منصور الغفيلي، نوازل الزكاة، (الرياض: دار الميمان للنشر والتوزيع، الرياض،1430هـ) ط1.
- ابن فارس: أحمد بن فارس بن زكريا ت 395هـ معجم مقاييس اللغة (بيروت: دار إحياء التراث العربي، 1422هـ).
- الفيومي: أحمد بن محمد بن علي المقري ت 770هـ، المصباح المنير في غريب الشرح الكبير، اعتنى به عادل مرشد، (دمشق: دار الرسالة العالمية،1431هـ)، ط (1).
- ابن القاسم: عبد الرحمن بن القاسم بن خالد ت 191هـ، المدونة، تحقيق عامر الجزار، عبد الله المنشاوي، (القاهرة: دار الحديث،1426هـ).
- ابن قدامة: عبد الله بن أحمد المقدسي، ت 620هـ، المغني، تحقيق عبد الله التركي وعبد الفتاح الحلو، (الرياض: دار عالم الكتب،1419هـ) ط4.
- القدوري: أحمد بن محمد بن أحمد بن جعفر ت 428 هـ التجريد، المحقق: أ. د محمد أحمد سراج أ. د علي جمعة محمد، (القاهرة: دار السلام، 1427هـ)، ط2.
- القرافي: محمد بن إدريس ت 684هـ، الذخيرة، تحقيق محمد حجي، (بيروت: دار الغرب الإسلامي،1994م)، ط1.
- القيراواني: عبد الله بن عبد الرحمن بن أبي زيد ت 386، النوادر والزيادات، تحقيق محمد عبد العزيز الدباغ، (بيروت: دارالغرب،1999م)، ط1.
- الكاساني: أبوبكر بن سعود الحنفي، ت 587، بدائع الصنائع، حققه محمد عرفان بن ياسين، (سهارنفور: مكتبة زكريا، 1419هـ)، ط 1.
- الكثيري: طالب بن عمر بن حيدرة، الموارد المالية لمؤسسات العمل الخيري، (الرياض: دار العاصمة،1433هـ)، ط1.
- ابن ماجه: عبد الله بن يزيد ت 279هـ، سنن ابن ماجه، اعتنى بها مشهور بن حسن، (الرياض: مكتبة المعارف، دون سنة الطبع)، ط 1.
- الماوردي: علي بن محمد بن حبيب، الحاوي الكبير، حققه محمود مطرجي، (بيروت: دار الفكر 1424هـ).
- المرداوي: أبو الحسن علي بن سليمان المرداوي ت 885هـ، الانصاف في معرفة الراجح من الخلاف، تحقيق محمد حسن محمد الشافعي، (بيروت: دارالكتب العلمية، 1418هـ) ط1.
- مسلم: مسلم بن الحجاج بن مسلم ت 261هـ، صحيح مسلم، (الرياض: دار السلام،1419هـ) ط1.
- المشيقح: خالد بن علي المشيقح، فقه النوازل في العبادات، (الرياض: مكتبة الرشد،1433) ط:1.
- الموصلي: عبد الله بن محمود بن مودود ت 683هـ، الاختيار لتعليل المختار، خرج أحاديثه وضبطه خالد عبد الرحمن العك، بيروت: دار المعرفة،1428هـ) ط4.
- المرغيناني: علي بن أبي بكر بن عبد الجليل ت 593هـ، الهداية شرح بداية المبتدي، اعتنى به الشيخ طلال يوسف، (بيروت: دار إحياء التراث العربي،1425هـ) ط1.
- ابن النجار: محمد بن أحمد الفتوحي، منتهى الارادات في جمع المقنع مع التنقيح وزيادات، تحقيق عبد الله عبد المحسن التركي، (بيروت: مؤسسة الرسالة،1421هـ) ط1.
- النسائي: أحمد بن شعيب بن علي ت 303هـ، سنن النسائي اعتنى بها مشهور بن حسن، (الرياض: مكتبة المعارف، بدون سنة الطبع) ط1.
- النووي: يحيى بن شرف النووي ت 676، روضة الطالبين وعمدة المفتين، (بيروت: دار الفكر،1425هـ)
- النووي: محيي الدين يحيى بن شرف، المجموع، (بيروت: دار إحياء التراث العربي،1422هـ) ط1.
- النووي: يحيى بن شرف النووي ت 676هـ، منهاج الطالبين، تحقيق أحمد عبد العزيز الحداد، (بيروت: دار البشائر الاسلامية،1426هـ)، ط2.
- الهيتمي: شهاب الدين ابن حجر، تحفة المحتاج شرح المنهاج، (مكة المكرمة: مكتبة دار الباز، 1416هـ) ط1.
الترجمة الحرفية (الصوتية) للمراجع العربية
Transliteration
Fahras Almasaadir wa Almaraaj'e
- Aal Alshaikh: Saalih bin 'Abd Al'aziz bin Muhammad, shurouhaat ma'aaly Saalih Aal Alshaikh, (Aldawhah: dar al'imam Albukhaary,1434 h) t.1.
- Al'isnawy: Jamaal Aldeen 'Abd Alraheem Al'asnawy t 772 h, almuhimmaat fi sharh alrawdah wa alraafi'iy, i'etanaa bihi Abu Alfadl Aldimyaaty, (Bairout: dar Ibn hazm,1430 h) t.1.
- Aalbukhaary: Muhammad bin Isma'il Alja'fy t 256 h, saheeh Albukhaary, (Alriyad: dar alsalaam, 1419 h) t. 2.
- Albhouty: Mansour bin Younus Albahouty: alminah alshaafiyaat bisharh mufradaat al'imaam Ahmad, (Alriyad: kunouz Ashbeelya, 1427 h) t.1, j:1
- Albahouty: Mansour bin Younus t 1051 h, sharh muntahaa al'iradaat, tahqeeq 'Abd Allah 'Abd Almuhsin Alturky, (Bairout: mu'assasat alrisaalah,1421 h) t.1.
- Albhouty: Mansour bin Younus Albahouty, kashaaf alqinaa', tahqeeq Muhammad Ameen Aldanaawy, (Bairout: 'aalam alkutub, 1417 h) t.1.
- Alburnu: Muhammad Sidqy bin Ahmad, Alwajeez fi 'ieedaah alqawaa'id alfiqhiyah, (Alriyad: maktabat altawbah, 1415 h) t: 3, s: 348.
- Altarmeedhy: Muhammad bin Essaa t 279 sunan Altarmeedhy, i'etanaa bihi Mash-hour bin Hassan, (Alriyad: maktabat alma'aarif), t.1.
- Ibn Jazy: Abu Alqaassim Muhammad bin Ahmad, t 741 h, alqawaneen alfiqhiyah, tahqeeq 'Abd Allah Alminshaawy, (Alqaahirah: dar alhadeeth, 1426 h).
- Alhaddaad: 'Abd Al'azeez Ahmad Alhaddaad, fi ta'leeqih 'alaa minhaaj altaalibeen, (Bairout: dar albashaa'ir al'islamiyah, 1426 h) t.2.
- Ibn Hazm: 'Aly bin Ahmad bin Sa'id Al'andalusy, almuhallaa bi al'aathaar, tahqeeq Khalid Alribaat ma'a majmou'ah, (Bairout: dar Ibn Hazm, 1437 h), t.1.
- Alhisny: Abu Bakr bin Muhammad bin 'Abd Almu'min Alhussainy t 829, kifaayat al'akhyaar fi halli ghaayat al'ikhtisaar, (Jaddah: dar alminhaaj, 1428 h)
- Alhafeed: Muhammad bin Ahmad bin Muhammad Ibn Rushd Alqurtuby, t 595 h, bidaayat almujtahid wa nihaayat almuqtasid, tahqeeq wa ta'leeq 'Aly Muhammad Mu'awwad wa 'Aadil Ahmad 'Abd Almawjoud, (Bairout: dar alkutub al'ilmiyah, 1424 h) t.2.
- Alhattaab: Muhammad bin Muhammad bin 'Abd Alrahman t 954 h, mawaahib aljaleel, dabatahu Zakariyaa 'Umairaat, (Alriyad: dar 'aalam alkutub, 1423 h) t. khaassah.
- Alhalaby: majma'u al'anhur fi sharh multaqaa al'abhur, (Bairout: dar ihyaa' altourath al'araby,1422 h) t.1.
- Alkharshy: haashiyat Alkharshy 'alaa mukhtassar Khaleel, (Bairout: dar alkutub al'ilmiyah, 1417 h) t.1.
- Khaleel: Khaleel bin Is-haaq Aljundy t 776, altawdeeh fi sharh almukhtassar alfar'iy li Ibn Alhaajib, dabatahu wa sahhahahu Ahmad 'Abd Alkarem Najeeb, (Alqaahirah: markaz Najeebuwaih lilmakhtoutaat wa khidmat alturaath, 1429 h)
- Abu Dawoud: Sulaiman bin Al'ash'ath t 275 h, sunan Abi Dawoud, i'tanaa biha Mash-hour bin Hassan, (Alriyad: maktabat alma'aarif), t.1.
- Aldusouqy: Shams Aldeen Muhammad bin 'Arafah, haashiyat Aldusouqy 'alaa alsharh alkabeer, (Bairout: dar alfikr, 1423 h).
- Aldumyaaty: Abu Bakr bin Muhammad Shataa, 'i'aanat altaalibeen 'alaa halli 'alfaath fat-h almu'ien, i'etanaa biha Muhammad Abu Fadl 'Aashour, (Bairout: dar ihyaa' alturaath al'araby, bidoun sanat altab').
- Alzubaidy: Muhibbu Aldeen Alsayyid Muhammad Murtadaa Alhussainy, taaj al'arous min jawaahir alqaamous, haqqaqahu 'Aly sheery, (Bairout: dar alfikr, 1414 h).
- Alzarqaany: 'Abd Albaaqy bin Yousuf bin Ahmad, t 1099 h, sharh Alzarqaany 'alaa mukhtassar Khaleel, dabatahu 'Abd Alsalaam Muhammad Ameen, (Bairout: dar alkutub al'ilmiyah, 1422 h) t.1.
- Alzarkashy: Muhammad bin Bahaadir Alshaafi'iy t 794 h, almanthour fi alqawaa'id alfiqhiyah, haqqaqahu Tayseer Faa'iq Ahmad, (Alkuwait: wazaarat al'awqaaf wa alshu'oun al'islamiyah, 1405 h) t.2, j:3, s:198.
- Alsubky: Taaj Aldeen 'Abd Alwahhaab bin 'Aly t 771 h, al'ashbaah wa alnathaa'ir, tahqeeq 'Aadil Ahmad wa Alshaikh 'Aly Muhammad 'Awad, (Bairout: dar alkutub al'ilmiyah, 1411h) t.1.
- Alsarkhasy: Muhammad bin Ahmad Alsarkhasy t 483 h almabsout i'etanaa bihi Sameer Mustafaa Rabaab, (Bairout: dar ihyaa' alturaath al'araby, 1422 h), t.1.
- Abu Sa'id: Bil'ied bin Ahmad, ahkaam al'ud-hiyah fi alkitaab wa alsunnah, (Ajamaan: maktabat alfurqaan, 1421 h).
- Alshirbeeny: Shams Aldeen Muhammad Alkhateeb t 977 h, Mughny Almuhtaaj, (Bairout: dar alma'rifah, 1425 h), t.2.
- Alsheeraazy: Ibrahim bin 'Aly bin Yousuf t 476 h, Almuhadhab, tahqeeq Muhammad Alzuhayly, (Dimashq: dar alqalam, 1422 h), t. 2.
- Alsaawy: Ahmad Alsaawy, bulghat alsaalik li aqrab almasaalik, (Bairout: almadaar al'islamy, 2002 m).
- Sadr Alsharee'ah: Burhaan Aldeen Abu Alma'aaly Mahmoud bin Sadr Alsharee'ah bin Maazah, t 616 h, almuheet alburhaany i'etanaa bihi Na'iem Ashraf Nour Ahmad, (Karatshy: idarat Alqur'aan wa al'uloum al'islamiyah, 1424 h).
- Alsouyaan: Ibrahim bin Muhammad bin Saalim t 1353 h, manaar alsabeel fi sharh aldaleel, haqqaqahu Nathar Muhammad Alfaryaaby, (Alriyad: dar Alsimi'iy, 1420 h), t. 2.
- Altabary: Muhammad bin Jareer Altabary, tafseer Altabary, tahqeeq 'Abd Almuhsin Alturky, (Alriyad: dar 'aalam alkutub, 1424 h). t. 1.
- Altabarany: Abu Alqaassim Sulaiman bin Ahmad Altabarany, almu'jam alkabeer, haqqaqahu wa kharraja 'ahadeethah Hamdy 'Abd Almajeed Alsalafy, (Bairout: dar ihyaa' alturaath al'araby, 1422 h), t. 2.
- Altahaawy: Abu ja'far Ahmad bin Muhammad bin Salaamah t 321 h mukhtassar Altahaawy ma'a sharhihi, (Bairout: dar albashaa'ir al'islamiyah, 1434 h) t. 3.
- Altahaawy: Ahmad bin Muhammad bin Salaamah t 321, sharh mushkil al'aathaar, haqqaqahu wa dabta nasahu Shu'aib Al'arna'out, (Bairout: mu'assasat alrisaalah, 1427 h) t. 2.
- Ahmad bin Muhammad bin Salaamah Altahaawy t 321, sharh ma'aany al'aathaar, kharraja 'ahaadeethahu Ibrahim Shams Aldeen, (Bairout: dar alkutub al'ilmiyah, 1427 h), t: 2.
- Altahtaawy: Ahmad bin Muhammad bin Isma'il, t 1231 sharh Altahtaawy 'alaa maraaqy Alfalaahy, dabatahu Muhammad 'Abd Al'azeez Alkhaalidy, (Bairout: dar alkutub al'ilmiyah, 1418 h), t.1.
- Ibn 'Aabdeen: Muhammad Ameen bin 'Omar, raddu almuhtaar 'alaa aldarru almukhtaar, t 1252, (Bairout: dar 'aalam alkutab), t. khaassah.
- Ibn 'Abd Albarr: Yousuf bin 'Abd Allah bin 'Abd Albarr t 463, al'istidhkaar dimna shurouh almawti', tahqeeq 'Abd Allah bin 'Abd Almuhsin Alturky bi alta'aawun ma'a markaz Hijr, (doun dhikr dar nashr, 1426 h) t.1.
- Ibn 'Arafah: hudoud Ibn 'Arafah ma'a sharh Ibn Alrassaa', Abu 'Abd Allah Muhammad bin Muhammad bin Muhammad t 803 h, tahqeeq Muhammad Abu Al'ajfaan, wa Altaahir Alma'moury, (Bairout: dar algharb, 1993 m), t.1.
- 'Aleesh: Muhammad 'Aleesh, manh aljaleel sharh mukhtassar Khaleel, (Bairout: dar alfikr, 1409 h).
- Al'umraany: Yahyaa bin Abi Alkhair bin Saalim Al'umraany, t 558, albayaan, i'etanaa bihi Qassim Muhammad Alnoury, (Jaddah: dar alminhaaj liltibaa'ah wa alnashr, doun dhikr sanat altab').
- Al'ainy: Mahmoud bin Ahmad bin Mussaa t 855, nakhb al'afkaar fi tanqeeh mabaany al'akhbaar fi sharh ma'aany al'aathaar, (Bairout: dar alnawaadir , 1429 h), t:1.
- Alghafeily: 'Abd Allah bin Mansour Alghafeily, nawaazil alzakaah, (Alriyad: dar almeeman lilnashr wa altawzi'e, Alrayad, 1430 h) t.1.
- Ibn Faaris: Ahmad bin Faaris bin Zakariyaa t 395 h mu'jam maqaayees allughah (Bairout: dar ihyaa' alturaath al'araby, 1422h).
- Alfaioumy: Ahmad bin Muhammad bin 'Aly Almuqry t 770hi, almisbaah almuneer fi ghareeb alsharh alkabeer, i'tanaa bih Aadil Murshid, (Dimashq: dar alrissaalah al'aalamiyah, 1431h), t (1).
- Ibn Alqaassim: 'Abd Alrahman bin Alqaassim bin Khalid t 191hi, almudawwanh, tahqeeq 'Aamir Aljazzaar, 'Abd Allah Alminshaawy, (Alqaahirah: dar alhadeeth,1426h).
- Ibn Qudaamah: 'Abd Allah bin Ahmad Almaqdasy, t 620h, almughny, tahqeeq 'Abd Allah Alturky wa 'Abd Alfattaah Alhulw, (Alriyad: dar 'aalam alkutub,1419h) t 4.
- Alqaddoury: Ahmad bin Muhammad bin Ahmad bin Ja'far t 428 h altajreed, almuhaqqiq: A.Dr. Muhammad Ahmad Siraaj, A.Dr. 'Aly Jum'ah Muhammad, (alqaahirah: dar alsalaam, 1427h), t 2.
- Alqaraafy: Muhammad bin Idrees t 684h, aldhakheerah, tahqeeq Muhammad Hajjy, (Bairout: dar algharb al'islamy,1994m), t 1.
- Alqeeraawaany: 'Abd Allah bin 'Abd Alrahman bin Aby Zaid t 386, alnawaadir wa alziyaadaat, tahqeeq Muhammad 'Abd Al'azeez Aldabbaagh, (Bairout: dar algharb,1999m), t 1.
- Alkassaany: Abu Bakr bin Su'oud Alhanafy, t 587, badaa'i' alsanaa'i', haqqaqahu Muhammad 'Arfaan bin Yaasseen, (S-harin four: maktabat Zakariya, 1419h), t 1.
- Alkatheery: Taalib bin 'Omar bin Haidrah, almawaarid almaliyah limu'assassaat al'amal alkhairy, (Alriyad: dar al'aasimah,1433h), t1.
- Ibn Maajah: 'Abd Allah bin Yazeed t 279h, sunan Ibn Maajah, i'tanaa biha Mashhour bin Hassan, (Alriyad: maktabat alma'aarif, doun sanat altab'), t 1.
- Almawrady: 'Aly bin Muhammad bin Habeeb, alhaawy alkabeer, haqqaqahu Mahmoud Matrajy, (Bairout: dar alfikr 1424h).
- Almirdaawy: Abu Alhassan 'Aly bin Sulaiman Almirdaawy t 885h, al'insaaf fi ma'rifat alraajih min alkhilaaf, tahqeeq Muhammad Hassan Muhammad Alshaafi'y, (Bairout: dar alkutub al'ilmiyah, 1418h) t 1.
- Muslim: Muslim bin Alhajjaaj bin Muslim t 261h, saheeh M Muslim, (Alriyad: dar alsalaam,1419h) t 1.
- Almushaiqah: Khalid bin 'Aly Almushaiqah, fiqh alnawaazil fi al'ibaadaat, (Alriyad: maktabat alrushd,1433) t:1.
- Almawsily: 'Abd Allah bin Mahmoud bin Mawdoud t 683h, al'ikhtiyaar lita'leel almukhtaar, Kharraj ahaadithah wa dabatah Khalid 'Abd Alrahman Al'ak, Bairout: dar alma'rifah,1428h) t 4.
- Almirghayaany: 'Aly bin Aby Bakr bin 'Abd Aljaleel t 593h, alhidaayah sharh bidaayat almubtady, i'tanaa bih alshaikh Talaal Yousuf, (Bairout: dar ihyaa' alturaath al'araby,1425h) t 1.
- Ibn Alnajjar: Muhammad bin Ahmad Alfutouhy, muntahaa al'iraadaat fi jam' almuqni' ma' altanqeeh wa ziyaadaat, tahqeeq 'Abd Allah 'Abd Almuhsin Alturky, (Bairout: mu'assassat alrissaalah,1421h) t1.
-: Ahmad bin shu'aib bin 'Aly t 303h, sunan Alnissaa'y i'tanaa biha Mashhour bin Hassan, (Alriyad: maktabat alma'aarif, bidoun sanat altab') t 1.
- Alnawawy: Yahyaa bin Sharaf Alnawawy t 676, rawdat altaalibeen wa 'umdat almufteen, (Bairout: dar alfikr,1425h)
- Alnawawy: Muhiy Aldeen Yahyaa bin Sharaf, almajmou', (Bairout: dar ihyaa' alturaath al'araby,1422h) t 1.
- Alnawawy: Yahyaa bin Sharaf Alnawawy t 676h, minhaaj altaalibeen, tahqeeq Ahmad 'Abd Al'azeez Alhaddaad, (Bairout: dar albasha'ir al'islamiyah,1426h), t 2.
- Alhaitamy: Shihaab Aldeen Ibn Hajar, tuhfat almuhtaaj sharh alminhaaj, (Makkah almukarramah: maktabat dar Albaaz, 1416h) t1.



